W jaki sposób lekarz rozpozna RZS?

BADANIA LABORATORYJNE I OBRAZOWE

Badania laboratoryjne

Badania pomocne w ocenie RZS to: oznaczenie czynnika reumatoidalnego, OB, CRP, morfologia krwi.

Czynnik reumatoidalny (RF) jest wykrywany we krwi u ok. 80% pacjentów z RZS. Obecność czynnika RF jest jednym z kryteriów rozpoznania RZS. Jednak ani sama obecność RF nie potwierdza diagnozy, ani brak RF nie wyklucza RZS. Należy zawsze pamiętać, o możliwości wystąpienia seronegatywnego RZS (tj. takiego, w którym nie stwierdza się obecności RF). Z drugiej strony wyniki oznaczenia RF mogą być także fałszywie dodatnie (stwierdza się RF we krwi, choć na podstawie innych badań i objawów klinicznych wyklucza się rozpoznanie RZS).

OB – odczyn Biernackiego, odczyn opadania krwinek. Oznaczany z krwi pełnej (czyli takiej pobranej z żyły, bez usuwania krwinek czy białka). Obserwuje się szybkość, z jaką krwinki czerwone opadają na dno naczyni laboratoryjnego. Wartość OB wyraża się w milimetrach na godzinę. Prawidłowa wartość wynosi ok. 10-15 mm/h. Im większa wartość OB w RZS, tym bardziej aktywny proces zapalny.

CRP – białko C reaktywne, białko ostrej fazy. Jak nazwa wskazuje CRP to białko, którego obecność stwierdza się w ostrej, aktywnej fazie chorób o podłożu zapalnym (nie tylko RZS). Podobnie jak OB również wartość stężenia CRP we krwi koreluje z aktywnością procesu zapalnego. Wartość prawidłowa to 5-10 mg/l.

Badania obrazowe

Cechy zapalenia stawów mogą być uwidocznione w badaniu ultrasonograficznym (usg),
rezonansu magnetycznego lub w scyntygrafii (badanie z podaniem izotopu radioaktywnego,
który gromadzi się w przekrwionych zapalnie tkankach bardziej niż w tkankach zdrowych).
W badaniu usg można uwidocznić pogrubiałą, obrzękniętą i przerośniętą maziówkę i inne
tkanki miękkie (ścięgna, więzadła, mięśnie, naczynia krwionośne etc). Stosując technikę usg
Power Doppler można zarejestrować wzmożony przepływ przez maziówkę, świadczący o
aktywnym procesie zapalnym. Ponadto badanie usg może uwidocznić nadżerki zanim będą
one widoczne w badaniu radiologicznym.
W badaniu RTG cechy zapalenia nie są widoczne. W badaniu RTG nie ma możliwości
zobrazowania tkanek miękkich. Ocenia się tkanki twarde (kości). W RTG widoczne są cechy
uszkodzenia stawów takie jak: nadżerki, geody, zwężenie szpary stawowej, odwapnienie
kości, osteoporoza przystawowa. Badanie RTG jest podstawowym badaniem obrazowym w
RZS. Wykonuje się je na pierwszej wizycie pacjenta. Jeżeli proces zapalny ma niską
aktywność lub mamy do czynienia z wczesnym RZS, wówczas badanie RTG nie wykaże
żadnych zmian. Jeżeli proces zapalny się utrzymuje, wówczas badanie RTG należy powtórzyć
po 6 miesiącach (duże ryzyko progresji uszkodzenia struktur stawowych). Jeśli terapia jest
modyfikowana wówczas badanie radiologiczne powinno być wykonane co rok.
Badanie rezonansu magnetycznego (MRI lub NMR), jest bardzo dokładne w uwidacznianiu
tkanek miękkich jak i kości. Niestety, ograniczeniem jest koszt badania i nadal zbyt mała
dostępność badania.

ROZPOZNANIE CHOROBY

Rozpoznanie RZS ustala się w oparciu o kryteria ACR (Amerykańskiego Towarzystwa
Reumatologicznego):

  • sztywność poranna stawów > 1 godzinę
  • zapalenie 3 lub więcej stawów
  • zapalenie stawów rąk
  • symetryczne zapalenie stawów
  • guzki reumatoidalne
  • obecność czynnika reumatoidalnego
  • zmiany radiologiczne typowe dla reumatoidalnego zapalenia stawów

Z powyższych 7 kryteriów spełnione powinny być co najmniej 4, a kryteria od 1 do 4 muszą
się utrzymywać przez co najmniej 6 tygodni.

Jeżeli pacjent nie spełnia kryteriów ACR rozpoznania RZS, mimo, że ma wiele cech tej choroby, wówczas należy ocenić go pod kątem kryteriów wczesnego RZS, które definiuje się jako:

  • trwające nie dłużej niż 1 rok
  • spełniające co najmniej 3 kryteria kliniczne RZS
  • brak nadżerek w badaniu rtg

oraz

  • obecność czynnika reumatoidalnego (RF) lub przeciwciał przeciwko cyklicznemu

cytrulinowanemu peptydowi (przeciwciała anty -CCP)
albo

  • nadżerki w badaniu usg lub MRI

Przeciwciała przeciwko cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi (przeciwciała anty –CCP;
w skrócie przeciwciała przeciwcytrulinowe) stwierdza się w 30-60% pacjentów z wczesnym
RZS i u 35-40% pacjentów z zaawansowanym RZS, u których nie ma czynnika RF.
Przeciwciała anty-CCP wykrywa się we krwi pacjentów z RZS znacznie wcześniej niż można
wykryć czynnik reumatoidalny, dlatego stanowią jedno z kryteriów rozpoznania wczesnego
RZS. Przeciwciała anty-CCP można wykryć w surowicy nawet na kilka lat przed
pojawieniem się pierwszych objawów RZS. Dodatkowo stwierdzenie przeciwciał anty-CCP
jest czynnikiem prognostycznym dla szybkiego uszkodzenia stawów w przebiegu RZS.
Przeciwciała anty-CCP są w publikacjach naukowych nazywane idealnym markerem RZS.

Ocena stanu pacjenta (monitorowanie efektów leczenia)
Stan pacjenta z RZS można oceniać w oparciu o wcześniej opisane objawy i badania
laboratoryjne. Można również wykorzystywać specjalnie opracowane wskaźniki i
kwestionariusze.

DAS28
Najczęściej stosowanym wskaźnikiem jest DAS 28 (disease activity score w oparciu o ocenę
28 stawów dłoni, nadgarstka, łokciowych, barkowych i kolanowych.)
Do obliczenia DAS 28 niezbędna jest informacja o liczbie bolesnych stawów, liczbie
obrzękniętych stawów, wartość OB i ogólna ocena aktywności choroby przez pacjenta
(oceniana w skali VAS od 0 do 10 – wizualna analogowa skala oceny bólu: pacjent na 10 cm
odcinku lub linijce wskazuje miejsce odpowiadające jego poczuciu choroby, gdzie 0 oznacza
nieaktywną chorobę, a 10 oznacza maksymalnie aktywną chorobę).
Uzyskane powyższe dane podstawia się do następującego wzoru
DAS28 = 0.56 x √liczba bolesnych stawów + 0.28 x √ liczba obrzękniętych stawów + 0.70 x
ln (OB/1 h ) + 0.014 x Ogólna ocena aktywności choroby przez pacjenta.
Ponieważ wzór jest dosyć skomplikowany, w praktyce do obliczania wskaźnika DAS28 używa się specjalnie do tego celu opracowanych kalkulatorów.

W zależności od wartości wskaźnika DAS28 można określić aktywność choroby jako:
małą – wartości DAS 28 w przedziale od 2.6 do 3.2
umiarkowaną – wartości DAS 28 w przedziale od 3.2 do 5.1
dużą – wartości DAS 28 w przedziale powyżej 5.1
Przy wartości DAS28 poniżej 2.6 mówi się o klinicznej remisji choroby

Opracowanie lek. med. Katarzyna Pałosz

Ostatnia aktualizacja: Czerwiec 2014

Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Więcej informacji w naszej polityce cookies.

Nie pokazuj więcej tego komunikatu.