Czy RZS można wyleczyć?

To pytanie zadaje sobie większość osób, które podejrzewają u siebie lub bliskich tę przewlekłą chorobę lub już są chore. Celem leczenia w reumatoidalnym zapaleniu stawów jest spowolnienie postępu choroby, zmniejszenie dolegliwości bólowych, poprawa nastroju i kondycji psychicznej pacjenta, zapewnienie zdolności do wykonywania pracy zawodowej oraz samodzielności w życiu codziennym. RZS nie można wyleczyć. Można natomiast hamować chorobę i zapobiegać jej dalszemu rozwojowi. Im wcześniej zostanie ona zdiagnozowana, im szybciej zastosowana będzie intensywna terapia, tym lepsze jest rokowanie na sprawne życie.

DOSTĘPNE METODY LECZENIA RZS

Leczenie RZS obejmuje farmakoterapię, rehabilitację i edukację pacjentów.

Głównymi celami leczenia RZS są:

  • złagodzenie bólu, obrzęku i uczucia zmęczenia
  • poprawa czynności stawu
  • zahamowanie progresji zmian stawowych
  • zapobieganie niesprawności
  • zapobieganie zgonom zależnym od RZS

Leki stosowane w RZS tradycyjnie dzieli się na 2 grupy: 1. Łagodzące ból i objawy zapalenia 2. Leki modyfikujące przebieg choroby (LMPCh), które dzielą się na: –  niebiologiczne LMPCh nazywane dawniej klasycznymi LMPCh -  biologiczne LMPCh Mimo podziału na niebiologiczne i biologiczne LMPCh zwyczajowo skrót LMPCh stosuje się do leków klasycznych (niebiologicznych), zaś biologiczne LMPCh nazywa się w skrócie lekami biologicznymi

Leki łagodzące ból i objawy zapalenia

Do tej grupy zalicza się niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz glikokortykosteriody

Niesteroidowe leki przeciwzapalne Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) były przez długie lata podstawowymi lekami, stosowanymi w celu łagodzenia bólu i objawów zapalenia w RZS. NLPZ nie hamują progresji zmian stawowych i nie ograniczają uszkodzenia tkanek. Mechanizm działania NLPZ to hamowanie enzymu cyklooksygenazy (COX), co z kolei zapobiega przekształcaniu kwasu arachidonowego (element budulcowy błony komórkowej) w prostaglandyny – mediatory zapalenia. Działanie NLPZ jest wyłącznie objawowe: redukcja bólu, obrzęku i zapalenia. Wymieniony wyżej enzym cyklooksyganaza (COX) ma 2 izoformy: COX-2 i COX-1. COX-2 jest enzymem, który powstaje w procesie zapalenia. Wytwarza on mediatory zapalenia i jego zahamowanie przez NLPZ decyduje o skuteczności danego leku. Izoenzym COX-1 jest enzymem obecnym w organizmie w warunkach prawidłowych. Jego zahamowanie wiąże się z występowaniem działań niepożądanych, przede wszystkim w przewodzie pokarmowym i w nerkach. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku opracowano grupę NLPZ hamującą selektywnie COX-2 (rofekoksyb, celekoksyb). Z selektywnymi COX-2 inhibitorami wiązano nadzieje na idealny NLPZ: skuteczny (hamujący COX-2) i bezpieczny (nie hamujący COX-1). Nadzieje te nie zostały spełnione, ponieważ podczas leczenia selektywnymi COX-2 pojawiły się powikłania ze strony układu krążenia, zwiększające umieralność pacjentów z powodu zawałów serca i udarów mózgu. Wywołało to żywą dyskusję i obecnie dokumenty rejestracyjne wszystkich NLPZ zawierają ostrzeżenia przed działaniami niepożądanymi ze strony układu krążenia NLPZ wywołują liczne działania niepożądane, zwłaszcza wtedy, gdy są stosowane przewlekle. Najgroźniejsze są powikłania ze strony przewodu pokarmowego, wynikające z zahamowania działania COX i wytwarzania prostaglandyn (PG). W żołądku PG mają korzystne działanie, bowiem stymulują wydzielanie śluzu żołądkowego stanowiącego ochronę przed silnie kwaśnym środowiskiem soku żołądkowego (pH 1-2). Osłabienie bariery śluzówkowej naraża błonę śluzową żołądka na działanie kwasu solnego i na uszkodzenie. W konsekwencji dochodzi do powikłań określanych skrótem POK – perforacje, owrzodzenia, krwawienia. Powikłania te prowadzą do bólów w lewym nadbrzuszu (owrzodzenia), niedokrwistości (krwawienia) a nawet mogą zagrażać życiu (masywny krwotok, perforacja – przedziurawienie ściany żołądka). Do pewnego stopnia można im zapobiegać stosując jednocześnie z NLPZ leki hamujące wydzielanie kwasu solnego w żołądku (np. inhibitory pompy protonowej). Inne powikłania NLPZ to retencja płynów (zatrzymywanie płynu w organizmie, niekorzystne dla pacjentów z niewydolnością serca i nadciśnieniem), osłabienie działania leków przeciwnadciśnieniowych, pogorszenie czynności nerek z niewydolnością włącznie. Wszystkie NLPZ są metabolizowane w wątrobie i mogą powodować jej uszkodzenie (działanie hepatotoksyczne). U starszych pacjentów częste są działania niepożądane ze strony ośrodkowego układu nerwowego: dezorientacja, splątanie, depresja. NLPZ mogą powodować bóle głowy. NLPZ hamujące silnie COX-1 zmniejszają agregację (zlepianie się) płytek krwi: stosowane w dużych dawkach zwiększają ryzyko krwawień, stosowane w małych dawkach zmniejszają ryzyko zawału serca i udaru mózgu (zmniejszają agregację płytek i ryzyko powstawania zakrzepów w naczyniach serca i mózgu). Takim lekiem jest aspiryna (kwas acetylosalicylowy). Substancje czynne należące do grupy nlpz to: kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, ketoprofen, diklofenak, naproksen, meloksykam, nimesulid, nabumeton, rofekoksyb, celekoksyb.

Glikokortykosteroidy Glikokortykosteroidy nazywane są często w skrócie steroidami lub GKS. Glikokortykosteroidy stosowane w leczeniu są syntetycznymi odpowiednikami naturalnie występujących hormonów wytwarzanych przez nadnercza (gruczoły zlokalizowane nad górnymi częściami nerek). Glikokortykosteroidy są lekami o bardzo silnym działaniu przeciwzapalnym i immunosupresyjnym, dlatego są wykorzystywane w reumatologii w leczeniu wielu chorób o podłożu zapalnym i autoimmunologicznym. GKS działają przeciwzapalnie silniej niż NLPZ, ponieważ działają na wyższym poziomie powstawania procesu zapalnego. GKS hamują aktywność enzymu o nazwie fosfolipaza A2, przez co uniemożliwiają uwalnianie kwasu arachidonowego z błon komórkowych. Kwas arachidonowy nie jest przekształcany do mediatorów zapalenia (PG). W konsekwencji proces zapalny zostaje zahamowany. Glikokortykosteroidy działają immunosupresyjnie poprzez zmniejszanie aktywności i liczby limfocytów. Połączenie się GKS z jego receptorem na limfocytach zmniejsza uwalnianie cytokin, przeciwciał oraz zmniejsza proliferację (namnażanie) limfocytów. GKS mogą prowadzić do limfopenii (zmniejszonej liczby limfocytów we krwi). Dodatkowe działania GKS, o mniejszym znaczeniu klinicznym to: zmniejszanie stężenia składowych układu dopełniacza w surowicy, hamowanie interakcji antygen-przeciwciało, zmniejszanieprzechodzenia kompleksów antygen-przeciwciało przez błony podstawne (zmniejszają tworzenie się złogów kompleksów immunologicznych w narządach, zapobiegając pogorszeniu ich funkcji). GKS działają objawowo łagodząc ból i objawy zapalenia. Powszechnie uważa się, że GKS, podobnie jak NLPZ, nie modyfikują przebiegu RZS (tylko w jednym badaniu udało się wykazać, że małe dawki GKS zwalniają progresję zmian stawowych). Zaobserwowano, że u części pacjentów po odstawieniu GKS nasilają się objawy zapalenia błony maziowej. GKS są w leczeniu RZS podawane doustnie lub dostawowo. GKS działają szybko, przynosząc ulgę w dolegliwościach w przeciągu kilku dni. Zaleca się stosowanie małych dawek podtrzymujących, nie przekraczających 10 mg prednizonu na dobę. GKS dostawowo są podawane wtedy, gdy zaostrzenie dotyczy pojedynczego stawu. Powinny być podawane nie częściej niż raz na 3 miesiące. Konieczność podawania częstszego lub do licznych stawów świadczy o konieczności modyfikacji leczenia podstawowego choroby. Przewlekłe podawanie GKS wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi i zwiększa ryzyko wystąpienia chorób takich jak: osteoporoza i złamania kości, cukrzyca, nadciśnienie, otyłość, zwiększona podatność na infekcje, zakażenia skóry, zaćma (zmętnienie soczewki oka), jaskra (zwiększone ciśnienie w gałce ocznej), zaburzenia psychiczne (depresja, psychozy, zachowania agresywne). Gwałtowne odstawienie GKS wywołuje objawy niewydolności kory nadnerczy z objawami wstrząsu włącznie (gwałtowny spadek ciśnienia krwi, zagrażający życiu). Z leczenia glikokortykosteroidami należy się wycofać stopniowo redukując dawkę jeśli np. prednizon był podawany dłużej niż 7 dni wówczas redukuje się

Niebiologiczne (klasyczne) leki modyfikujące przebieg choroby

Są to podstawowe leki stosowane w leczeniu RZS.

Klasyczne, niebiologiczne leki modyfikujące przebieg choroby (LMPCh, angielski skrót: DMARD) to grupa leków o zróżnicowanej budowie chemicznej i różnych mechanizmach działania. Pierwszymi LMPCh były sole złota i leki przeciwmalaryczne (chlorochina i hydroksychlorochina) wprowadzone do leczenia RZS w latach trzydziestych XX wieku. Lata osiemdziesiąte ubiegłego wieku to z kolei czas wprowadzenia do terapii RZS leków immunosupresyjnych: cyklosporyny i metotreksatu. Pod koniec lat dziewiędziesiątych do terapii RZS dołączyły: sulfasalazyna i leflunomid.

Niebiologiczne LMPCh łączy jedna wspólna cecha. Jest nią zdolność opóźniania destrukcji stawów lub zwalniania progresji zmian stawowych w przebiegu RZS. Stosowanie klasycznych LMPCh nie pozwala na zahamowanie procesu niszczenia stawów. Choć zwalniają one przebieg choroby, to jednak nie są w stanie zapobiec trwałemu uszkodzeniu stawów, utracie sprawności i inwalidztwu. Lek modyfikujący przebieg choroby powinien być włączony w czasie do 3 miesięcy od ustalenia rozpoznania, jeśli pomimo stosowania NLPZ utrzymuje się ból i obrzęk stawów, występują cechy czynnego zapalenia maziówki, zmęczenie i uczucie sztywności porannej, występują cechy uszkodzenia stawów lub utrzymują się wysokie poziomy markerów zapalenia (CRP i OB). Ponieważ LMPCh nie mają bezpośredniego wpływu na odczuwanie bólu, dlatego często, zwłaszcza na początku terapii, są stosowane łącznie z NLPZ. Warto podkreślić, iż leki z tej grupy rozwijają swoje działanie powoli, w czasie od 1 do nawet 6 miesięcy. W tym czasie często są podawane z GKS w małych dawkach, zwłaszcza jeżeli aktywność choroby jest na tyle duża, że objawy bólu i zapalenia nie mogą być opanowane za pomocą NLPZ.

Biologiczne leki modyfikujące przebieg choroby

Do tej coraz szerzej stosowanej grupy leków należą:

1. Leki skierowane przeciwko czynnikowi martwicy nowotworów (inhibitory TNF alfa)

  • certolizumab
  • adalimumab
  • etanercept
  • infliksymab

2. Leki skierowane przeciwko interleukinie 1

  • anakinra

3. Leki skierowane przeciwko interleukinie 17

  • tocilizumab

4. Leki hamujące aktywność limfocytów B

  • rituksymab

5. Leki hamujące aktywność limfocytów limfocytów T

  • abatacept

Czym dokładnie są leki biologiczne?

Są najnowocześniejszą dostępną metodą leczenia RZS.

Leki biologiczne zawdzięczają swoją nazwę pochodzeniu. Wytwarzane są metodami biotechnologicznymi z wykorzystaniem inżynierii genetycznej i to odróżnia je od tradycyjnych farmaceutyków. Leczenie biologiczne jest stosowane na świecie od kilkudziesięciu lat. W Polsce staje się coraz popularniejszą metodą walki z chorobami nowotworowymi, nieswoistymi zapaleniami jelit, łuszczycą oraz z RZS. Terapia lekami biologicznymi charakteryzuje się silnym działaniem na ludzki organizm. Jest to związane z bardzo dużą skutecznością w zwalczaniu objawów chorobowych. Zastosowanie leków biologicznych w leczeniu chorych z wczesnym zapaleniem stawów nie tylko zmnejsza nasilenie objawów, ale również w znaczący sposób zapobiega uszkodzeniu stawów. Zastosowane w późniejszym etapie choroby redukują ból i powstrzymują jej dalszy rozwój.

Biologiczne leki modyfikujące przebieg choroby działają na cytokiny i komórki uczestniczące w procesie zapalenia w przebiegu RZS, przez co hamują odpowiedź immunologiczną (leki immunosupresyjne). Stosowane w połączeniu z klasycznymi niebiologicznymi LMPCh są w stanie bardzo silnie zahamować układ odpornościowy. Dzięki temu biologiczne LMPCh bardzo skutecznie kontrolują objawy RZS, wprowadzają pacjentów w remisję i są w stanie zahamować progresję zmian stawowych, a tym samym postępujące inwalidztwo chorych z RZS.

Zalety leków biologicznych Musisz wiedzieć, że nowoczesne leki biologiczne…

  • Umożliwią Ci zmniejszenie dawek innych leków, np. steroidów, które wcześniej były stosowane w leczeniu RZS.
  • Dzięki szybkim efektom i poprawie zdrowia skrócą okres hospitalizacji.
  • Mogą pozwolić Ci uniknąć leczenia chirurgicznego, zapobiegając postępującej deformacji stawów.
  • Przedłużą okresy remisji choroby.
  • Poprawią jakość Twojego życia.

Badania kliniczne wykazały większą skuteczność leczenia RZS za pomocą biologicznych LMPCh w połączeniu z metotreksatem w porównaniu do monoterapii metotreksatem czy monoterapii lekiem biologicznym. Jednak w sytuacji nietolerancji lub przeciwwskazań do stosowania klasycznych leków modyfikujących przebieg choroby (np. metotreksatu) można leczenie biologiczne prowadzić w monoterapii ( choć nie wszystkimi lekami)

Wprowadzenie do leczenia RZS leków biologicznych stanowi istotny postęp na drodze do zachowania sprawności i zapobieganiu inwalidztwu ruchowemu u pacjentów z RZS. Z drugiej strony, silne zahamowanie układu odpornościowego przez biologiczne LMPCh wiąże się z ryzykiem infekcji o ciężkim przebiegu, w tym gruźlicy i zakażeń oportunistycznych (zakażenia oportunistyczne są wywoływane przez drobnoustroje bytujące w organizmie człowieka, które przy sprawnym układzie immunologicznym nie stanowią zagrożenia, natomiast podczas stosowania immunosupresji mogą one stanowić zagrożenie dla zdrowia a nawet życia). Zanim poddasz się terapii biologicznej

Przed podjęciem decyzji o zastosowaniu terapii biologicznej lekarz zawsze powinien omówić z pacjentem wszelkie aspekty „za” i „przeciw”. Leki biologiczne, podobnie jak inne leki, oprócz korzystnego wpływu na przebieg choroby mają także działania niepożądane. Działania te jednak nie zawsze muszą wystąpić. Warto wiedzieć, że istnieją także pewne przeciwwskazania do stosowania leków biologicznych. Otóż przed podjęciem decyzji o włączeniu leczenia biologicznego konieczne jest wykluczenie czynnego i utajonego zakażenia gruźlicą. Osoby objęte terapią, w przypadku wystąpienia objawów, powinny natychmiast zgłosić się do lekarza. Należy też szczególnie starannie rozważyć stosowanie leków biologicznych u osób z niewydolnością krążenia, niektórymi chorobami układu nerwowego, (np. stwardnienie rozsiane) oraz wirusowym zapaleniem wątroby typu B. Po wykluczeniu przeciwwskazań lekarz może zastosować terapię biologiczną na różnych etapach reumatoidalnego zapalenia stawów. Pamiętaj, żeby przekazać lekarzowi wszystkie, nawet pozornie nieistotne szczegóły, dotyczące Twojego zdrowia i przebytych chorób oraz na bieżąco informować go o samopoczuciu i ewentualnie pojawiających się dolegliwościach.

Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Więcej informacji w naszej polityce cookies.

Nie pokazuj więcej tego komunikatu.